Wat is netcongestie?
Er is netcongestie als het net op drukke momenten geen extra stroom kan vervoeren. Netbeheer Nederland maakt onderscheid tussen congestie bij invoeding (stroom het net op, bijvoorbeeld van een windturbine of zonnepark) en bij afname (stroom van het net af). Op veel plekken is er voor één of beide richtingen geen ruimte meer.
Op de capaciteitskaart van Netbeheer Nederland ziet u per gebied de status, voor afname en voor invoeding apart. Er zijn vier standen: transportcapaciteit beschikbaar zonder wachtrij, beperkt beschikbaar zonder wachtrij, gebied in onderzoek met wachtrij en tekort aan transportcapaciteit met wachtrij.
Voor nieuwe projecten betekent dat vaak een wachttijd van jaren. Voor bestaande projecten kan het betekenen dat de netbeheerder vraagt om op drukke momenten minder in te voeden, tegen een vergoeding of als voorwaarde voor de aansluiting.
Hoe groot is het probleem?
Volgens Netbeheer Nederland (Stand van de Uitvoering 2025, april 2026) stonden eind 2025 bij de regionale netbeheerders ongeveer 15.000 aanvragen voor afname op de wachtlijst, samen goed voor 9.305 MW. Voor invoeding waren het ongeveer 8.700 aanvragen, samen 5.027 MW. Bij TenneT, de landelijke netbeheerder, stonden 210 aanvragen voor afname en 168 voor invoeding.
Het aantal aanvragen voor afname bij de regionale netbeheerders groeide verder: van ongeveer 12.000 aanvragen een jaar eerder naar 15.000. Netbeheer Nederland schrijft dat flexibel gebruik van het net daarbij achterblijft bij wat nodig is om wachttijden echt te verkorten.
Hoe werkt de wachtlijst?
Wie een nieuwe aansluiting, een zwaardere aansluiting of meer gecontracteerd vermogen aanvraagt, krijgt eerst een offerte. Is er in uw gebied geen ruimte, dan komt de aanvraag na het tekenen van die offerte op de wachtlijst.
De wachtlijst geldt per congestiegebied, niet landelijk. De hoofdregel is: eerder aanvragen is eerder aan de beurt. Partijen met prioriteit komen hoger op de lijst, maar moeten daar zelf om vragen. Als er ruimte vrijkomt, verdelen de netbeheerders die volgens het prioriteringskader van de ACM. Hoe lang het duurt, hangt af van de netuitbreiding in uw gebied. In volle gebieden kan het volgens Netbeheer Nederland oplopen tot 10 jaar.
Waarom een bestaande aansluiting zo waardevol is
Wie al een aansluiting heeft, heeft iets wat anderen niet meer kunnen krijgen. Bij een windturbine of zonnepark wordt die aansluiting maar een deel van de tijd volledig gebruikt: 's nachts of bij windstilte wordt ze nauwelijks gebruikt. Ons eigen zonnepark in Dalfsen benutte in 2024 maar 9% van wat zijn aansluiting van 6 MW kan doorgeven.
Een batterij op dezelfde aansluiting kan die ruimte benutten. Ze laadt als er overschot is of als stroom weinig waard is, en levert terug als er vraag naar stroom is. De aansluiting blijft binnen het contractvermogen dat u al heeft.
Zegt u een aansluiting op, dan raakt u die ruimte kwijt. Een nieuwe aanvraag in een congestiegebied komt op de wachtlijst.
Hoe sluit een netbeheerder een batterij aan?
Dat verschilt per netbeheerder. Enexis, bijvoorbeeld, sluit batterijen van meer dan 1 MW alleen congestieneutraal aan. Daarvoor tekent u naast de aansluit- en transportovereenkomst een capaciteitssturingscontract. Enexis kan dan de dag voordat het net vol dreigt te raken een beperking opleggen, en de batterij moet op afstand regelbaar zijn.
Heeft uw aansluiting al voldoende transportvermogen, dan hoeft u volgens Enexis geen nieuw sturingscontract te tekenen, maar moet u de batterij in de meeste gevallen wel melden. Ontbreekt dat vermogen, dan komt een aanvraag voor een zwaardere aansluiting op de wachtlijst.
Daarnaast heeft de ACM nieuwe transportrechten vastgesteld voor wie flexibel is met zijn netgebruik. Het tijdsduurgebonden transportrecht op het hoogspanningsnet van TenneT garandeert transport tijdens minimaal 85% van de uren per jaar, tegen een lager nettarief. Het tijdsblokgebonden recht werkt op de regionale netten, binnen afgesproken tijdsblokken. De ACM noemt batterijopslag uitdrukkelijk als voorbeeld van een flexibele netgebruiker. Eind 2025 waren er 162 contracten voor zulke alternatieve transportrechten.
Wanneer helpt een batterij?
Een batterij is geen oplossing voor elk project. Ze werkt goed als een paar dingen samenkomen:
- Er is een bestaande of toegezegde aansluiting met ongebruikte ruimte.
- De netbeheerder staat het gecombineerde gebruik toe, eventueel met afspraken over piekmomenten. In een congestiegebied mag het delen van een aansluiting het bestaande transportvermogen niet verhogen.
- Er is een verdienmodel dat past bij de locatie: handel op de day-ahead- en onbalansmarkt, systeemdiensten zoals aFRR, of het opvangen van eigen pieken.
- Vergunning en ruimtelijke inpassing zijn haalbaar. Voor een batterij is meestal een omgevingsvergunning nodig.
Wat een batterij niet oplost
Een batterij op een bestaande aansluiting maakt het net niet groter. Wilt u meer vermogen dan uw contract toestaat, dan moet u alsnog wachten tot het net is uitgebreid. Ook een nieuwe, aparte aansluiting voor alleen een batterij komt in een volle regio op dezelfde wachtlijst als iedereen.
Netbeheer Nederland benadrukt bovendien dat alternatieve transportrechten niet bedoeld zijn om de pieken te verlagen, maar om de dalen te vullen. De winst zit dus in het gebruiken van momenten waarop er ruimte is. Een batterij op een aansluiting die toch al ruimte over heeft, past daarbij.
Hoe wij het beoordelen
In ons platform Powerplaats zien wij per voedingsgebied de ruimte voor invoeding en afname, en hoe die is veranderd sinds de vorige capaciteitskaart. Daarnaast zien we welke vergunningen voor zon, wind en batterijen er in de omgeving zijn verleend of aangevraagd.
Daarmee rekenen we een batterij door voor uw locatie: hoeveel vermogen en opslag past, hoe de batterij wordt ingezet en wat de beperkingen van het net betekenen. Onze modellen zijn getoetst aan meetdata van batterijen die in bedrijf zijn.