Wat is een alternatief transportrecht?
Een gewoon transportrecht, vastgelegd in uw ATO, is vast: het vermogen is altijd voor u beschikbaar. Een alternatief transportrecht (ATR) is een vrijwillige contractvorm met minder zekerheid. Netbeheer Nederland legt uit dat u het net dan gebruikt wanneer er ruimte is of wanneer dat is afgesproken. Omdat de zekerheid lager is, is het transporttarief lager.
Een tijdgebonden transportrecht is een ATR waarin de tijden vastliggen. Het is bedoeld voor partijen die hun gebruik kunnen verschuiven, zoals een batterij. Een batterij kan laden en ontladen op het moment dat het net ruimte heeft.
Netbeheer Nederland onderscheidde in 2023 vier varianten van alternatieve transportrechten: vaste tijdsblokken, een recht dat de netbeheerder een beperkt aantal uren per jaar mag inperken, een recht met een gegarandeerde hoeveelheid energie, en een volledig flexibel recht zonder vooraf zekerheid. In 2024 heeft de ACM twee tijdgebonden vormen in de regels vastgelegd. Die staan hieronder.
De twee tijdgebonden vormen
De ACM nam in juli 2024 een besluit over twee vormen. Ze hebben een lastige naam, maar het idee is eenvoudig:
- Tijdsduurgebonden transportrecht (TDTR): u hebt minimaal 85 procent van de uren van het jaar zekerheid over uw transport. In de overige 15 procent kan de netbeheerder uw gebruik beperken, en volgens RVO weet u minstens een dag vooruit wat mogelijk is. Dit recht bestaat alleen op het hoogspanningsnet van TenneT en RVO noemt batterijen als voorbeeld. Sinds 1 oktober 2025 moet TenneT het aanbieden.
- Tijdsblokgebonden transportrecht (TBTR), bij de netbeheerders bekend als Blokstroom: u koopt extra vermogen voor vaste tijdsblokken, bovenop uw bestaande ATO. Buiten die blokken hebt u geen recht op dat extra vermogen. Dit recht hoort bij de regionale netten van Enexis, Liander en Stedin.
Wat betekent dit voor een batterij?
Dat hangt af van waar de batterij komt. Staat ze op de bestaande aansluiting van uw turbine of zonnepark, dan gebruikt ze doorgaans het transportrecht dat er al is. Het gecontracteerde vermogen verandert niet, en daar draait cable pooling om. Een nieuw tijdgebonden recht is dan meestal niet nodig.
Wordt de batterij een aparte, nieuwe aansluiting op een vol net, dan komt zo'n recht wel in beeld. Zelfs in een gebied dat rood op de capaciteitskaart staat, kan een alternatief transportrecht volgens Netbeheer Nederland nog mogelijk zijn, terwijl een gewoon recht niet kan.
Let wel op de beperkingen van Blokstroom. Enexis biedt het alleen voor afname aan, met een vast blok van 0.00 tot 6.00 uur. Terugleveren aan het net is volgens Enexis nu nog niet mogelijk. Een batterij die vooral wil terugleveren, heeft er dus weinig aan. Liander laat weten dat Blokstroom nog niet overal beschikbaar is en een eigen wachtlijst heeft.
Andere flexibele contracten in Nederland
Naast tijdgebonden transportrechten zijn er meer contracten die u kunt tegenkomen. RVO geeft hiervan een overzicht (pagina gecontroleerd op 28 juli 2026):
- Volledig variabel transportrecht (reststroom): u gebruikt alleen wat er overblijft. Liander wijst het minstens een dag vooruit toe, voor twaalf maanden, zonder zekerheid dat u krijgt wat u wilt. Netbeheer Nederland meldde in april 2025 dat netbeheerders dit nog niet technisch konden aanbieden.
- Capaciteitssturingscontract (CSC): u verlaagt of verhoogt uw afname of invoeding als het net daarom vraagt, en krijgt daarvoor een vergoeding. Het CSC is sinds mei 2026 grotendeels in de plaats gekomen van het capaciteitsbeperkingscontract (CBC), dat alleen verlaging kende. Ook producenten en opslag kunnen eraan meedoen.
- Redispatch via GOPACS: u past uw productie of verbruik op dezelfde dag aan via een tussenpartij.
- Groepstransportovereenkomst (GTO): een gedeeld transportvermogen voor een groep bedrijven. RVO rekent het tot de alternatieve transportrechten.
Hoe vraagt u zo'n contract aan?
Alternatieve transportrechten zijn bedoeld voor grootzakelijke aansluitingen. De route verschilt per netbeheerder:
- Liander: u vult een aanvraagformulier in met uw klantnummer en EAN-code. Daarna komt u op een wachtlijst die los staat van de wachtlijst voor een vast transportrecht. Is er geen ruimte, dan sluit Liander geen transportrecht af.
- Enexis: u dient een aanvraag in, waarna Enexis een netcheck doet om te zien of Blokstroom technisch kan. Is dat zo, dan volgt een contract. Anders komt u op een wachtlijst.
- TenneT: het TDTR is alleen voor bedrijven die rechtstreeks op het hoogspanningsnet van TenneT zijn aangesloten.
De stand van zaken in oktober 2026
Dit is de stand. Het TDTR is er en TenneT is verplicht het aan te bieden. In april 2026 heeft de ACM de voorwaarden aangepast, zodat u eerder weet of u het recht krijgt, ook om nog mee te doen aan de balanceringsmarkt. Blokstroom is beschikbaar waar de netbeheerder ruimte heeft, en dan nog niet overal. Het volledig variabele recht was in april 2025 nog niet haalbaar en wij vonden geen bron die dat sindsdien heeft veranderd.
RVO geeft zelf aan dat het grootschalig gebruik van alternatieve transportrechten nog op gang moet komen. Namen en beschikbaarheid verschillen per netbeheerder. Vraag dus altijd bij uw netbeheerder welk contract in uw gebied echt beschikbaar is.